Voorbeeldcasus Zorginstelling De Korenbloem

Eindresultaat literatuurzoekproces

Totaal gevonden:              668 unieke titels

Na titelscan:                       47 potentieel relevant

Na abstract gelezen:        21 geselecteerd voor volledig lezen

Opgenomen in scriptie:   14 (3 theoretische kaderartikelen, 5 empirische studies, 4 interventie-onderzoeken, 2 contextuele rapporten)

Het zoeklogboek is opgenomen als bijlage in het onderzoeksdossier.

Lena kiest drie theoretische modellen als bril voor haar analyse. Ze zoekt bewust naar recente bronnen — modellen die nog actief worden gebruikt en doorontwikkeld in de huidige wetenschappelijke literatuur.

 

Model 1 — JD-R theorie (Bakker, Demerouti & Sanz-Vergel, 2023)

Wat het model zegt:

De Job Demands-Resources theorie onderscheidt twee kenmerken van werk: werkeisen (demands) die energie kosten, en energiebronnen (resources) die motiveren en beschermen. Wanneer de werkeisen structureel hoger zijn dan de beschikbare bronnen, ontstaat een uitputtingsproces dat leidt tot burnout en verzuim. Omgekeerd leiden voldoende energiebronnen tot bevlogenheid en lage verzuimfrequentie.

Actuele uitbreiding (2023):

Bakker, Demerouti & Sanz-Vergel beschrijven vier innovaties in het model: (1) het persoon × situatie-perspectief — mensen reageren verschillend op dezelfde werkeisen; (2) multilevel JD-R — teamnormen en organisatiebeleid versterken of verzwakken individuele effecten; (3) proactieve strategieën — medewerkers kunnen zelf hun werkeisen en bronnen bijsturen (job crafting); (4) het werk-thuis-resourcesmodel — privéomstandigheden interacteren met werkfactoren.

Toepassing in deze casus:

Lena gebruikt het model om te onderzoeken welke werkeisen (werkdruk, reorganisatiedruk, emotionele belasting) en welke energiebronnen (steun leidinggevende, autonomie, collegialiteit) het verschil verklaren tussen teams met hoog en laag verzuim.

Bron: Bakker, A.B., Demerouti, E. & Sanz-Vergel, A. (2023). Job Demands-Resources Theory: Ten Years Later. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 10, 25-53.

 

Model 2 — Presenteeïsme-continuüm (Johns, 2010)

Wat het model zegt:

Gary Johns beschrijft Presenteïsme (werken terwijl je niet fit of zelfs ziek bent) en verzuim niet als tegengestelden, maar als twee kanten van hetzelfde gedragscontinuüm. Medewerkers bewegen in de tijd van volledige inzetbaarheid via presenteïsme naar kortdurend en uiteindelijk langdurig verzuim. Presenteïsme gaat aan verzuim vooraf — het is een vroeg waarschuwingssignaal dat vaak onzichtbaar blijft voor leidinggevenden.

Toepassing in deze casus:

Dit model helpt Lena verklaren waarom het langdurig verzuim bij de thuiszorgafdeling zo sterk stijgt: medewerkers werken eerst maanden ziek door (presenteïsme), totdat de belasting te groot wordt en ze volledig uitvallen. De maandagpieken in de verzuimdata zijn een klassiek signaal van dit patroon. Het model geeft ook aanleiding voor een aanvullende deelvraag: in hoeverre is er sprake van presenteïsme bij medewerkers die nog niet verzuimen?

Bron: Johns, G. (2010). Presenteeism in the workplace: A review and research agenda. Journal of Organizational Behavior, 31(4), 519-542.

 

Model 3 — Leiderschapsrol bij aanwezigheidsgedrag (Dietz et al., 2020)

Wat het model zegt:

Dietz, Zacher, Scheel, Otto & Rigotti (2020) tonen aan dat leidinggevenden functioneren als rolmodel voor aanwezigheidsgedrag: leidinggevenden die zelf ziek doorwerken (presenteïsme vertonen) hebben een significant positief effect op het presenteïsme én het ziekteverzuim van hun medewerkers. Omgekeerd verlaagt een leidinggevende die grenzen stelt en herstel faciliteert het verzuim in het team.

Toepassing in deze casus:

Dit model biedt een directe verklaring voor het opvallende verschil tussen team Noord (verzuim 14,1%, laagste leiderschapsscore) en de andere teams. Het onderbouwt ook de keuze voor leiderschapstraining als mogelijke oplossing: niet alleen vanwege de begeleiding bij terugkeer, maar ook vanwege het indirecte effect van het gedrag van teamleiders.

Bron: Dietz, C., Zacher, H., Scheel, T., Otto, K. & Rigotti, T. (2020). Leaders as role models: Effects of leader presenteeism on employee presenteeism and sick leave. Work and Stress, 34(3), 300-322.